Khi giao diện giám sát chưa theo kịp thực tiễn vận hành
Trung tâm giám sát vận hành (TTGSVH) B04 của Công ty Truyền tải điện 4 (PTC4) đảm nhận việc theo dõi tập trung 71 trạm biến áp trải trên 9 tỉnh phía Nam, với đủ 4 cấp điện áp 500/220/110/22kV. Trong một thời gian dài, hệ thống giám sát mới chỉ dừng ở những mục tiêu cơ bản: hiển thị trạng thái thiết bị và các giá trị đo lường, với giao diện chủ yếu là trang tổng quan (Overview) và, chi tiết hơn, là sơ đồ một sợi (Oneline) của từng trạm.
Mức độ ấy chưa theo kịp yêu cầu vận hành thực tế. Khi xảy ra sự cố, nhân viên trực tại Trung tâm chỉ thấy máy cắt đã mở, nhưng không biết nguyên nhân: rơle nào đã tác động, chức năng tự đóng lại có thành công hay đã khóa, điểm sự cố cách bao xa. Để có được những thông tin then chốt đó, họ buộc phải gọi điện xuống trạm, chờ nhân viên vận hành đọc màn hình rơle rồi báo lại — mất thời gian đúng vào lúc cần đánh giá và báo cáo nhanh cho cấp điều độ.
Giao diện giám sát trước đây chủ yếu là trang tổng quan và sơ đồ một sợi, lượng thông tin còn hạn chế
Bài toán 71 trạm và lời giải "một giao diện giám sát dùng chung"
Với đặc thù lưới truyền tải, đây là bài toán phức tạp hơn nhiều so với một hệ SCADA thông thường. Mỗi trạm có hàng chục ngăn lộ và hàng trăm tín hiệu trạng thái, đo lường, bảo vệ; nếu cấu hình giao diện chi tiết theo cách thủ công cho từng trạm thì gần như bất khả thi, cả về khối lượng ban đầu lẫn công tác bảo trì về sau.
Trước thách thức đó, Tổ Tự động hóa đã dành nhiều thời gian nghiên cứu kiến trúc nền tảng OneATS, lập trình Lua để xây dựng logic màn hình động, chuẩn hóa dữ liệu theo tiêu chuẩn IEC 61850 và xây dựng bảng tín hiệu truyền thông theo giao thức IEC 60870-5-104 — khâu quyết định để đưa được tín hiệu trạng thái thiết bị, trạng thái của các rơle bảo vệ và đo lường "lên" tới Trung tâm. Quá trình này được thực hiện theo phương pháp kiểm thử tăng dần, xác thực từng khối chức năng nhỏ trước khi mở rộng.
Điểm mấu chốt tạo nên thành công nằm ở cách tiếp cận: thay vì dựng 71 bộ màn hình riêng cho 71 trạm, Tổ xây dựng một bộ màn hình template dùng chung cho toàn hệ thống. Các màn hình chuẩn cho ngăn lộ, máy biến áp, thanh cái và thiết bị không gắn cứng vào một trạm cụ thể, mà tự động tham chiếu đến đúng đối tượng trong cơ sở dữ liệu theo lựa chọn của người vận hành, dựa trên các bảng tra được khởi tạo ngay khi hệ thống chạy. Nhờ đó, khi bổ sung hay chỉnh sửa một trạm, kỹ sư không phải dựng lại giao diện — đây chính là yếu tố giúp giải pháp nhân rộng được cho cả 71 trạm và dễ bảo trì lâu dài.
Sơ đồ khối cơ chế "một bộ màn hình dùng chung" tự động tham chiếu đến đúng đối tượng của từng trạm trong cơ sở dữ liệu
Sơ đồ một sợi trạm 500kV Sông mây với đầy đủ thông tin
Giám sát chi tiết đến từng ngăn lộ
Từ chỗ chỉ có Overview và Oneline, TTGSVH B04 nay có thể gọi trực tiếp các trang chi tiết cho từng đối tượng của mọi trạm. Với một ngăn lộ, người vận hành thấy được trạng thái máy cắt và dao cách ly, các giá trị công suất, điện áp, dòng điện, tần số, đồng thời biết ngay chức năng bảo vệ nào đã tác động và kết quả tự đóng lại thành công hay đã khóa. Với máy biến áp, giao diện thể hiện nhiệt độ dầu ba pha, nấc phân áp cùng các cảnh báo liên quan; với thanh cái là điện áp, tần số và trạng thái các dao cách ly.
Nhờ vậy, khi có sự cố, nhân viên trực có thể tự tra cứu ngay tại chỗ loại bảo vệ đã tác động và diễn biến đóng lại, thay vì phải gọi điện xuống trạm chờ báo lại như trước.
Trang chi tiết ngăn lộ hiển thị đầy đủ trạng thái, đo lường và thông tin bảo vệ, tự đóng lại
Trang chi tiết máy biến áp với nhiệt độ dầu ba pha và nấc phân áp — chiều sâu thông tin trước đây không có được.
Hiệu quả rõ rệt và hướng đi phía trước
Việc làm chủ OneATS mang lại hiệu quả thiết thực cho công tác vận hành. Thời gian nhận diện và báo cáo sự cố cho cấp điều độ được rút ngắn, sự phụ thuộc vào các cuộc gọi xuống trạm cùng nguy cơ sai sót do truyền đạt bằng lời giảm đáng kể. Cách làm này cũng phù hợp với định hướng trạm biến áp không người trực, thao tác xa của EVNNPT, khi Trung tâm đã nắm được đầy đủ thông tin để giám sát từ xa. Quan trọng không kém, việc tự chủ trong nội bộ giúp đơn vị không còn lệ thuộc vào chuyên gia của hãng cho mỗi lần chỉnh sửa, tiết kiệm chi phí và rút ngắn thời gian nâng cấp; đồng thời tạo nên một giao diện đồng nhất trên toàn bộ các trạm, thuận lợi cho cả vận hành lẫn đào tạo.
Trong thời gian tới, Tổ Tự động hóa tiếp tục mở rộng trang chi tiết cho toàn bộ ngăn lộ và thiết bị của tất cả các trạm, tích hợp thêm danh sách cảnh báo, sự kiện, đồ thị xu hướng và dữ liệu lịch sử phục vụ phân tích sau sự cố, từng bước hướng tới hỗ trợ vận hành thao tác xa, song song với việc quản lý phiên bản và tài liệu hóa hệ thống để duy trì bền vững.
Từ một hệ thống giám sát cơ bản đến khả năng theo dõi chi tiết đến từng ngăn lộ của mọi trạm biến áp, hành trình làm chủ OneATS của Tổ Tự động hóa – Đội Sửa chữa Thí nghiệm điện 4 không chỉ nâng cao chất lượng vận hành và xử lý sự cố, mà còn khẳng định năng lực tự chủ công nghệ của đội ngũ kỹ thuật — một bước đi cụ thể trong lộ trình hiện đại hóa và chuyển đổi số của Công ty Truyền tải điện 4 nói riêng và EVNNPT nói chung.